Ε - ΑΤΡΙΚΑ

Το κάθε διαζύγιο είναι μοναδικό όπως και η κάθε σχέση. Παρ’ όλα αυτά το κάθε διαζύγιο εμπεριέχει το αίσθημα της ματαίωσης και για τους δύο συζύγους, εξαιτίας της αποτυχίας ικανοποίησης των κοινών τους προσδοκιών.

Η ματαίωση συνήθως εκφράζεται μέσα από τον θυμό και την απογοήτευση. Είναι λοιπόν δύσκολο αλλά και πολύ σημαντικό οι γονείς να μεταφέρουν την απόφαση τους, για χωρισμό, στα παιδιά τους χωρίς να τα χρησιμοποιούν, για να εκφράσουν τα δικά τους ζητήματα.

Εμείς, ρωτήσαμε την Ψυχολόγο Μπασδάνη Λίλιαν, που δραστηριοποιείται στην Αλεξανδρούπολη, να μας δώσει συμβουλές αλλά και να μας υπογραμμίσει όλα όσα πρέπει να ξέρουμε για το διαζύγιο και τις επιτπωσεις του στα παιδιά.

- Πως επηρεάζει  το φύλο των παιδιών, κ. Μπασδάνη στο διαζύγιο;

Σύμφωνα με ανάλογες έρευνες, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διαφορές στην εμπειρία του διαζυγίου σε σχέση με το φύλο και με την ηλικία των παιδιών αν και όλα τα παιδιά θα το βιώσουν ως μία δύσκολη ή και τραυματική εμπειρία.

Με τα αγόρια να δυσκολεύονται περισσότερο με τον αρχικό χωρισμό, ενώ τα κορίτσια να δυσκολεύονται περισσότερο στα επόμενα στάδια. Αυτό πιθανόν να οφείλεται στο ότι αρχικά συνήθως φεύγει ο πατέρας από την οικογενειακή εστία και αυτό μάλλον αποπροσανατολίζει περισσότερο τα αγόρια.

- Και η ηλικία; Παίζει ρόλο; 

Όσον αφορά τις ηλικίες, η εφηβεία θεωρείται ως η δυσκολότερη περίοδος.

Ο λόγος έγκειται στο γεγονός ότι σε αυτό το στάδιο της ζωής, το άτομο αρχίζει να πειραματίζεται με τις σχέσεις του και να αναπτύσσει καινούργιες πτυχές της ταυτότητας του. Για να μπορεί ο έφηβος να εκπληρώσει τον στόχο του αυτό, χρειάζεται σταθερότητα στις υπόλοιπες πτυχές της ζωής του και πιο συγκεκριμένα, μέσα στην οικογένεια του.

Όταν αυτή η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα απουσιάζουν, τότε δεν νιώθει αρκετά δυνατός να αναπτύξει την προσωπικότητα του και να πειραματιστεί, αντίθετα περιορίζει τον εαυτό του και κλείνεται. Επίσης επικρατεί μια σύγχυση στο μυαλό του όσον αφορά στο μοντέλο της σχέσης, που είχε προηγουμένως, αλλά και πώς θα επηρεαστούν οι δικές του επιλογές συντρόφου, σαν αποτέλεσμα του χωρισμού των δικών του. Συνοπτικά, ένα διαζύγιο σ’ αυτό το στάδιο εξέλιξης του παιδιού, το σπρώχνει προς τα μέσα, προς την οικογένεια, ενώ η φυσιολογική τάση θα τον έσπρωχνε προς τα έξω, προς τους φίλους και προς άλλες σχέσεις.

Όσον αφορά στην πολύ μικρή ηλικία, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το παιδί, που δεν έχει προλάβει να γνωρίσει την οικογένεια ή τον πατέρα, όταν ήταν στο σπίτι, μπορεί να είναι σε καλύτερη μοίρα. Όμως, και για αυτό το παιδί δεν παύει το διαζύγιο να συνιστά μια σημαντική απώλεια. Αφενός, ενδεχομένως να δυσκολευτεί στις σχέσεις του στο μέλλον, μη έχοντας μεγαλώσει με ένα μοντέλο ζευγαριού, αν οι γονείς δεν ξαναπαντρευτούν. Αφετέρου, υπάρχει ο κίνδυνος να μην του δοθεί η ευκαιρία να δημιουργήσει σύνδεση με τον γονιό που αποχωρεί, με αρνητικές συνέπειες στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του και στις σχέσεις του γενικά με ανθρώπους εκείνου του φύλου.

Τέλος ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι για τα παιδιά που έζησαν τον συγκρουσιακό γάμο των γονιών του με έντονες εξάρσεις τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Αφενός γιατί αυτή η αντιπαλότητα είναι πολύ γνώριμη ήδη κι έτσι είναι πιο εξοπλισμένοι για να την αντιμετωπίσουν. Αφετέρου, κι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, τα παιδιά με αυτές τις άσχημες εμπειρίες νιώθουν και τα ίδια μεγάλη ανακούφιση με το χωρισμό.

- Ποιες είναι οι ψυχολογικές συνέπειες του διαζυγίου για τα παιδιά κ.Μπασδάνη;

Τα παιδιά βιώνουν ποικίλα συναισθήματα όπως λύπη, στεναχώρια, ανασφάλεια, σύγχυση, εγκατάλειψη, φόβο ότι θα χάσουν τον γονέα που φεύγει, αίσθημα απώλειας και πένθους για την οικογένεια που διαλύεται, θυμό προς τους γονείς που δεν τους προστάτεψαν από αυτή την εμπειρία ή δεν κατάφεραν να κρατήσουν την οικογένεια ενωμένη, ανησυχία αν θα μπορέσουν να προφυλάξουν την αγάπη που νιώθουν και για τους δυο τους γονείς, αν θα τους επιτραπεί δηλαδή, να συνεχίσουν να αγαπούν και τους δύο, όπως έκαναν μέχρι τώρα.

Τέλος πολύ συχνά νιώθουν υπεύθυνα για το διαζύγιο και συνεπώς διακατέχονται από έντονες ενοχές ή και υπεύθυνα για τους γονείς τους, αναλαμβάνοντας ευθύνες πέραν της ηλικίας και του ρόλου τους.

- Ποιες είναι οι επιπτώσεις του διαζυγίου στη συμπεριφορά των παιδιών;

Όλες αυτές οι δυσκολίες δημιουργούν συχνά συγκεκριμένα προβλήματα στο παιδί, συμπτώματα δηλαδή, που εύκολα μπορούμε να παρατηρήσουμε, είτε στο σπίτι είτε στο σχολείο. Πιθανό να γίνει ατίθασο και ανυπάκουο, να εκφράζει θυμό και επιθετικότητα.

Ή είναι δυνατόν να κλειστεί στον εαυτό του, να απομονωθεί, να παρουσιάζει εικόνα κατάθλιψης, να αναιρείται και να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, να πέσουν οι βαθμοί του κλπ. Ή μπορεί ακόμη να παρουσιάζει και σωματικά συμπτώματα, σωματοποιώντας δηλαδή μ’ αυτό τον τρόπο τον ψυχικό του πόνο.

Τα προβλήματα γίνονται πιο έντονα όταν αλλάζει και η καθημερινότητα του παιδιού, αν αναγκαστεί λόγου χάριν να μετακομίσει από τη γειτονιά και το σπίτι του. Η συνηθέστερη αλλαγή που καλείται να αντιμετωπίσει αφορά το θέμα της πειθαρχίας στο σπίτι. Τα όρια δεν είναι πια τα ίδια, όχι επειδή οι γονείς τα προσαρμόζουν στις νέες συνθήκες, αλλά επειδή οι γονείς είναι τόσο απορροφημένοι με τα δικά τους, που δυστυχώς δεν ασχολούνται αρκετά και στο τέλος παραμελούν το παιδί, άθελα τους, βέβαια.

Αυτή η ξαφνική ελευθερία και χαλαρότητα, όπου οι γονείς ξεχνούν να το βάλουν για ύπνο στη συνηθισμένη ώρα, ξεχνούν να βοηθήσουν με τα διαγωνίσματα, ενώ πριν το έκαναν ανελλιπώς, αμελούν να πειθαρχήσουν για πράγματα, μικρά η μεγάλα, που απαρτίζουν την καθημερινότητα του παιδιού, αυτή λοιπόν η υποτιθέμενη ελευθερία, κάθε άλλο παρά σαν ελευθερία βιώνεται από το παιδί. Αντίθετα το παιδί βιώνει τεράστια ανασφάλεια και φόβο, επειδή νιώθει την αδυναμία των γονιών του να του επιβληθούν, ή και την ολοκληρωτική τους συναισθηματική απουσία, κάνοντας το αίσθημα μοναξιάς κυρίαρχο.

Μπασδάνη Λίλιαν, Ψυχολόγος